اولين مرحله از خاكورزي شخم‌زدن زمين مي‌باشد. كه رطوبت خاك بيش از هر چيز در انتخاب زمان مناسب جهت شخم زدن اهميت دارد. بصورت تجربي قسمت سطحي خاك را كنار زده و از 10 سانتي‌متري خاك مقداري برداشته و در دست فشار مي‌دهيم. اگر ذرات خاك از هم جدا شد بهترين زمان براي شخم زدن مي‌باشد (حالت گاورو). در صورتي كه رطوبت از اين مقدار بيشتر باشد خاك به هم چسبيده و شخم زدن در اين زمان كلوخه‌هاي زيادي توليد مي‌كند. البته در زمين‌هاي شني اگر رطوبت كمي بيشتر از حد معمول باشد ايجاد كلوخه‌هاي سخت نخواهد كرد به همين دليل معمولاً در پائيز اول زمين‌هاي رسي و بعد زمين‌هاي شني و در بهار برعكس ابتدا زمين‌هاي شني و بعد زمينهاي رسي را شخم مي‌زنيم چون در خاكهاي رسي رطوبت زياد و سردي هوا در آخر پائيز و اول بهار باعث تأخير در گاورو شدن و عدم امكان رفتن به زمين مي‌شود.

شخم زدن باعث افزايش نفوذپذيري خاك شده و در نتيجه آب، هوا و ريشه به خوبي در خاك نفوذ مي‌كند، نفوذ سريع آب باران از فرسايش خاك مي‌كاهد.

محصولات مختلف به عمق شخم متفاوتي نياز دارند. هر چه محصولي به ساختمان خاك حساس‌تر و قدرت نفوذ ريشه آن كمتر باشد به شخم عميقتري نياز دارد. خاكهاي متراكم نيز به شخم عميق نياز دارند ولي شخم عميق بايد چنان باشد كه به لايه غيرخاك نفوذ نكند و موجب اختلاط خاك غيرزراعي و سنگها با خاك زراعي نشود

شخم:

شخم زمين مي‌بايستي به نحوي باشد كه قطعات شخم نخورده باقي نماند، تسطيح زمين بهم نخورد و تراكم خاك به حداقل برسد.

شخم يك قطعه زمين بزرگ غالباً تلفيقي از روش‌هاي شخم بر هم، از هم، يكطرفه و گردشي است.

تقسيم‌بندي عمق شخم‌ها

شخم سطحي: 3/1 خاك را زير و رو مي‌كند و معمولاً هنگام كودپاشي استفاده مي‌شود و عمق عمل آن 20-15 سانتي‌متر مي‌باشد.

شخم متوسط: 3/2 خاك را زير و رو مي‌كند و عمق آن 25-20 سانتي‌متر مي‌باشد.

شخم عميق: تمام خاك را زير و رو مي‌كند. عمق آن 35-25 سانتي‌متر مي‌باشد.

شخم خيلي عميق: عمق آن بيش از 30 سانتي‌متر مي‌باشد.

- براي گياهاني كه ريشه عمودي دارند مانند چغندرقند و يونجه بايد شخم عميق و براي گياهاني مثل گندم و جو كه ريشه افشان دارند شخم متوسط كافي است.

- جهت شخم بايد هر سال عوض شود همچنين هر سال 2-1 سانتي‌متر به عمق شخم اضافه شود تا به تدريج به ضخامت خاك زراعي اضافه شود.

- كلوخه‌هاي درشت در سطح خاك باعث ايجاد محفظه‌هائي در خاك شده و در نتيجه بذر و ريشه چه در تماس كامل با ذرات خاك قرار نمي‌گيرند كه عامل اصلي پائين آمدن درصد سبز شدن و استقرار گياه در خاكهاي كلوخه‌اي است.

- خاكهاي پودر شده نيز در معرض فرسايش قرار مي‌گيرند و به دنبال اولين آبياري سطح خاك به شدت سله بسته و نفوذپذيري خاك كاهش مي‌يابد.

- بسياري از حشرات و عوامل بيماري‌زا زمستان گذراني خود را در داخل خاك و روي بقاياي گياهي و علفهاي هرز مي‌گذرانند كه شخم زدن زمين در كنترل آنها نقش مهمي دارد.

- در اثر شخم، فعاليت موجودات خاكزي مانند باكتري‌هاي تثبيت كننده ازت افزايش مي‌يابد.

- براي شخم زدن نبايد بقاياي گياهي محصول قبلي و علفهاي هرز را بصورتي از بين برد كه مواد آلي خاك كاهش يابد (خودداري از سوزاندن بقايا)

- بعضي از اراضي داراي درصد زيادي شن و يا ماده آلي بوده و در نتيجه بطور طبيعي نرم و نفوذپذير مي‌باشند در اين موارد مي‌توان از 1 تا 2 بار زدن ديسك سنگين و عمود بر هم به جاي شخم با گاوآهن استفاده كرد.

- براي محصولات وجيني حساس به ساختمان خاك بخصوص وقتي كه به روش جوي و پشته درمي‌آيند و اراضي رسي كه چسبنده و سنگين هستند همچنين اراضي متراكم شده، گاوآهن بشقابي بهتر از گاوآهن برگرداندار (سوكي) كار مي‌كند.

- شخم با گاوآهن برگرداندار يا بشقابي سرعت كمي داشته و بسيار گران تمام مي‌شود. شكافتن خاك با گاوآهن قلمي سريعتر انجام مي‌گيرد و ارزانتر مي‌باشد اما براي خرد كردن كلوخه‌هاي حاصل از كار گاوآهن قلمي مي‌بايستي ديسك سنگين و عميق زد.

- هر گاه نفوذپذيري خاك در مقايسه با نياز گياه و يا توان نفوذ ريشه آن در خاك زياد باشد نيازي به زدن شخم وجود ندارد.